Dorobek polskiego piśmiennictwa średniowiecznego

Język polski, Średniowiecze

Chronologicznie pierwszym zabytkiem jest geograficzno-historyczny opis anonimowego autora, sporządzony w Bawarii i dlatego skrótowo nazwany Geografem Bawarskim. Rękopis ten pochodzi z IX w. Zawiera nazwy plemion polskich.

Drugi zabytek to najdawniejszy polski dokument, tzw. "Dagome iudex", w którym Mieszko I oddawał państwo pod opiekę papieża. Dokument ten został sporządzony najprawdopodobniej ok. 990 r.

Trzeci chronologicznie zabytek to Kronika merseburskiego biskupa Thietmara, zawierająca m.in. opis walk niemiecko-polskich w latach 1000, 1010, 1015. Thietmar wymienia nazwy niektórych plemion polskich, grodów i rzek, wymienia także imię Bolesława Chrobrego.

Kolejnym i o wiele obszerniejszym jest zabytek z XII wieku. "Bulla gnieźnieńska" pochodzi z 1136 roku i została sporządzona w kancelarii papieskiej. Rękopis zawiera rejestr dóbr arcybiskupa gnieźnieńskiego, zatwierdzonych przez papieża. W treść zostało wplecionych 410 wyrazów polskich, tzw. nazw miejscowych i osobowych.

Prawdopodobnie z pierwszej poł. XIII w pochodzi najstarsza polska pieśń religijna, a zarazem artystycznie najwybitniejszy tekst polskiego średniowiecza - "Bogurodzica". Jej najdawniejszy przekaz pochodzi z 1407 r. Czas powstania zabytku jest sporny; badacze określali hipotetyczny czas jej powstania w rozpiętości od X w. (legenda związana z autorstwem św. Wojciecha) aż do końca XIV w.

"Księga henrykowska" zawiera dzieje klasztoru cystersów, a także wśród zapisków z 1270 roku znajduje się pierwsze zdanie w języku polskim: "daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj" (daj, niech ja pomielę, a ty odpoczywaj).

"Kazania świętokrzyskie" pochodzą z końca XIII lub z początku XIV w. Zachowały się kazania (w całości lub częściowo) na dni:

- św. Michała
- św. Katarzyny
- św. Mikołaja
- Bożego Narodzenia
- Trzech Króli
- Matki Boskiej Gromnicznej

Kazania te pisane są artystyczną, kunsztowną prozą, rytmiczną i zrymowaną.

Z pocz. XV w. pochodzą "Kazania gnieźnieńskie", których rękopis składa sę ze 103 kazań łacińskich i 10 polskich. Polska część zabytku obejmuje kazania:

- 4 na Boże Narodzenie
- 1 o Janie Chrzcicielu
- 1 o św. Marii Magdalenie
- 1 o św. Wawrzyńcu
- 1 o św. Bartłomieju
- 2 o Janie Ewangeliście

"Biblia królowej Zofii" (zwana inaczej Biblią szaroszpatacką) pochodzi z ok. poł. XV w. i jest najobszerniejszym zabytkiem średniowiecznej polszczyzny i zarazem jedynym przekładem Pisma św. na język polski w średniowieczu. Przekładu dokonał zespół tłumaczy, z których ostatni zakończył pracę w 1455 r. Biblia była przeznaczona dla czwartej żony Władysława Jagiełły, Sońki. Do naszych czasów dochowały się jedynie fragmenty Starego Testamentu, m.in. Księga Rodzaju, Księga Rut, Księga Tobiasza.

Podobne tematy Forma i tematyka nowelistyki Pierwsze formy epickie pojawiły się w... Charakterystyka stronnictw politycznych w "Powrocie posła" Juliana Ursyna Niemcewicza. Julian Ursyn Niemcewicz polityk, poseł na sejm, znany... Pozytywizm w Polsce Pozytywizm w literaturze polskiej to nurt literacki,... Program polityczny Andrzeja Frycza Modrzewskiego Andrzej Frycz Modrzewski herbu Jastrzębiec, Andreas... Werteryzm jako charakterystyczny zespół cech osobowościowych bohatera romantycznego. 1) Werteryzm jako postawa bohatera romantycznego wyrasta...