Polska w okresie rządów sanacji

Rządy sanacji przyniosły Polsce stabilizację gospodarczą, ale równocześnie oznaczały przejście od demokracji do autorytaryzmu. Marszałek Piłsudski rządził silną ręką, nie tolerował sprzeciwu, a dla poskromienia opozycyjnych polityków nie wahał się stosować drastycznych metod (jak np. wprowadzenie policji na salę obrad Sejmu w marcu 1928). Było to widoczne zwłaszcza w latach 30., kiedy Polskę dotknęły skutki wielkiego krachu na nowojorskiej giełdzie, a kryzys gospodarczy spowodował radykalizację nastrojów społecznych.

Sanacja przejmuje rządy w wyniku zamachu majowego. Opozycja przeciw niej zaczyna się aktywować po wyborach w 1928r., rozpoczyna się kryzys ekonomiczny. Po zjednoczeniu sanacji rozpoczyna się okres rządów pułkowników. W roku 1929 powstaje tzw. centrolew, czyli sojusz partii opozycyjnych przeciw sanacji: PSL "Wyzwolenie", PSL "Piast", Narodowa Partia Robotnicza, PPS, Stronnictwo Chłopskie, Chrześcijańska Demokracja. Chcieli oni obalić sanację w drodze wyborów parlamentarnych. Organizują w Krakowie kongres. Piłsudski stara się wesprzeć sanację: rozwiązuje parlament i zostaje premierem, nakazuje aresztować przywódców centrolewu m.in. Witosa i Korfantego. Przeprowadzono wyboru, które wygrywa sanacja. BBWR zdobywa 55% mandatów. W latach 1930-35 panuje tzw. dyktatura autorytarna sanacji.

Dyktatura ogranicza demokrację:

• zaczęto zwalczać ugrupowania zagrażające bezpieczeństwu państwa (m.in. komunistów czy nacjonalistów).
• przeprowadzono krwawe pacyfikacje,
• rozwiązywano partie mniejszości narodowych,
• ograniczono wolności obywatelskie (np. wolność zrzeszania się),
• pogorszyła się też sytuacja więźniów politycznych,
• powstaje obóz koncentracyjny.

Klęska centolewu (po aresztowaniach i procesie brzeskim w 1936r) i wielki kryzys ekonomiczny powoduje zmiany wśród opozycji:

OBÓZ NACJONALISTYCZNY (ND-cja) - przesuwa się bardziej na prawo, widoczne są wpływy faszystowskie, dzieli się na starych (wierni staremu programowi, czyli silnej władzy wykonawczej, i młodych - popieranych przez Dmowskiego, widoczne są tu wpływy faszystowskiego obozu, tworzą oni m.in. Obóz Wielkiej Polski rozwiązany przez władze w 1933r. W roku 1934 dochodzi do ostatecznego rozłamu w obozie nacjonalistycznym. Młodzi tworzą obóz narodowo - radykalny z bardzo widocznym wpływem ideologii faszystowskiej. Po zdelegalizowaniu działają w podziemiu.

RUCH LUDOWY - w 1931 zjednacza się tworząc Stronnictwo ludowe (PSL "Wyzwolenie" + PSL "Piast" + Stronnictwo Chłopskie)

PARIE LEWICOWE - radykalizacja PPS.

23 kwietnia uchwalona konstytucję kwietniową, która głosiła: nadrzędność państwa, likwidację trójpodziału władzy, prezydent ma jednolitą władzę, prezydent jest wybierany na 7 lat, prezydent mianuje rząd, rozwiązuje parlament, ma prawo veta, jest naczelnym wodzem, ma inicjatywę ustawodawczą, mianuje 1/3 senatu, rząd był odpowiedzialny przed prezydentem, zmniejszono liczbę posłów i senatorów, wprowadzono nową ordynację wyborczą: prawa wyborcze - 24 lata \ bierne - 30 lat, wybory do senatu były pośrednie, zniesiono głosowanie na listy wyborcze partii politycznych.

12 maja 1935 umiera Piłsudski, zaczyna się walka o władzę. Tworzą się :

GRUPA GANKOWA: skupiona wokół prezydenta Ignacego Mościckiego, umiarkowani.

GR. WOJSKOWA: wokół E. Rydza Śmigłego, zwolennik rządów twardej ręki.

GR. ULICA WIERZBOWA: wokół min. spraw zagr. Józefa Beck'a.

GR. NAPRAWA: lewicowa, przeciwna polityce Beck'a.

Walery Sławek zostaje przewidziany jako następca Piłsudskiego. Natomiast Mościcki i Rydz-Śmigły zawierają porozumienie przeciw Sławkowi i eliminują go. Rydz-Smigły przejmuje władzę nad wojskami, Mościcki - sprawy wewnętrzne, a Beck - polityka zagraniczna. W roku 1935 odbywają się wybory, które wygrywa sanacja. Sławek rozwiązuje BBWR, co powoduje, że w 1937 Rydz tworzy obóz zjednoczenia narodowego. W 1936 zjednoczyły się partie centro - prawicowe - powstaje Stronnictwo pracy.