Rozwój literatury w Polsce w latach 1831-1863

1. Zabór austriacki

Lwów - pismo "Ziewonia" skupiało pisarzy i poetów, m.in. August Bielowski, Lucjan Siemieński oraz Seweryn Goszczyński. Działalność literacką łączono najczęściej z działalnością spiskową, wiążąc w ten sposób romantyczne ideały z polityczną praktyką. Z ośrodkiem tym związany też był Aleksander Fredro i Wincenty Pol. Rzeczpospolita Krakowska - Edmund Wasilewski, autor "Pieśni żeglarzy", "Hymnu orłów" i "Krakowiaków" oraz Gustaw Ehrenberg. Po roku 1845 - Kornel Ujejski.

2. Zabór pruski

Od 1838 r. istnieje biblioteka Edwarda Raczyńskiego, 10 lat później zaczęły się ukazywać czasopisma: "Tygodnik Literacki" (Antoni Woykowski) oraz "Orędownik Naukowy". Z "Tygodnikiem" współpracował znakomity krytyk literacki i filozof - Edward Dembowski, autor "O dramacie w dzisiejszym piśmiennictwie polskim" i "Piśmiennictwa polskiego w zarysie". Czołowy przedstawiciel polskiej myśli rewolucyjno-demokratycznej. Najwybitniejszym poetą regionu Wielkopolskiego był Ryszard Berwiński. Związani z Poznaniem byli: August Cieszkowski i Bronisław Trentowski oraz Karol Libelt.

3. Zabór rosyjski

Warszawa - czasopismo założone przez Edwarda Dembowskiego "Przegląd Naukowy" - Hipolit Skimborowicz, Narcyza Żmichowska, poeta - Karol Baliński, publicysta - Henryk Kamieński. Inna grupa - cyganeria warszawska - demonstrowała nonkonformizm moralno-obyczajowy - Józef Dziekoński, Włodzimierz Wolski, Teofil Lenartowicz, Cyprian Norwid. Czasopisma - "Biblioteka Warszawska", "Kurier Warszawski".
Wilno - prekursor Józef Ignacy Kraszewski - naukowo-literackie pismo "Athenaeum"; twórca opery narodowej Stanisław Moniuszko; popularny także jest Władysław Syrokomla. Działalność spiskowa: Artur Zawisza, rozstrzelany Szymon Konarski (współzałożyciel organizacji Stowarzyszenie Ludu Polskiego) oraz skazany na bezterminową katorgę ks. Piotr Ściegienny.