Kandyd Czyli Optymizm – Powiastka Filozoficzna Voltair’a, Polemika z Filozofią Oświecenia

Język polski, Oświecenie

powiastka filozoficzna – utwór narracyjny, którego świat jest przedstawiony ilustruje tezę światopoglądową lub moralną, środek satyry społeczno – obyczajowej. Operuje wieloznacznością, relatywizmem tez (forma krytyki filozofii) paradoksami tez i poglądów. Powiastka nawiązywała do dawniejszych romansów awanturniczych poprzez schematyzm epizodycznej fabuły oraz motyw podróży. Ironiczny dystans wskazywał na to, iż fabuła jest jedynie pretekstem, natomiast istotną rolę pełnią treści moralne i sugestie filozoficzne.

Zmiana dróg poznawania świata w oświeceniu spowodowała zmianę poglądów i filozofii (racjonalizm, empiryzm, sensualizm). Budowano spostrzeżenia o wiedzy i świecie na podstawie doświadczeń zmysłowych. Poznawanie świata poprzez rozum i obserwację wykształciło w ludziach inteligentnych filozofię sceptyczną – czemu trudno się dziwić. Człowiek zawsze będzie popełnia błędy. W tym czasie jednak, jakby w opozycji do tej sceptyki i pesymizmu powstała słynna filozofia optymistyczna Godfryda Wilhelma Leibniza. Według niego świat składa się z niepodzielnych cząstek – monad. Monady te pochodzą od pramonady, którą jest z kolei Bóg. Prowadzi to z kolei do hierarchizacji świata jak u filozofów katolickich (św Augustyn). Człowiek błądzi w świecie.

Monady są mniej idealne niż pramonada, lecz najdoskonalszy jest Bóg, a ze dziełem tej doskonałości jest świat, to i on musi być doskonały. Według Leibniza monady istnieją już niezależnie od pramonady. Aktualny stan świata pochodzi od Boga jest więc on “najlepszym z możliwych światów”. Filozofia optymistyczna Leibniza – świat stworzony przez najdoskonalsza pramonadę – jest punktem wyjścia dla Panglosa i Kandyda, bohaterów utworu Voltair’a. Kandyd pochodzi z francuskiego i oznacza dobroduszność, naiwność i poczciwość.

“Wszystkie wydarzenia łącza się ze sobą na tym najlepszym ze światów”

mówi Paugloss i dodaje swe ulubione “nie ma skutku bez przyczyny” oraz że “niedole poszczególne składają się na powszechne dobro” - tym samym im więcej jest nieszczęść poszczególnych tym bardziej całość jest dobra. Ciekawy paradoks tez w wypowiedzi doktora mtafizyko-teologo-kosmolo-mitologii. Szkoda tylko, że Kandyd tak bardzo wierzył Pauglossowi, że dopiero gdy na własnej skórze odczuł skutki filozofii Pauglossa, raczył w nią nieco zwątpić. Lecz filozofa byle co (powieszenie, wybatożenie, krajanie) nie złamie i trwa on nadal w “pierwotnym mniemaniu” że “Leibniz nie może się mylić, praistniejąca harmonia jest najpiękniejszym wymysłem na świecie”.

Lecz wreszcie, po często bolesnej konfrontacji filozofii z rzeczywistością, Kandyd zmądrzał i woła odpowiadając kakambie na pytanie “Co to takiego optymizm?” – “To jest obłęd dowodzenia, ze wszystko jest dobrze, kiedy nam się dzieje źle”. Cytat ten dokładnie określa filozofię Leibniza.

Podobne tematy Forma i tematyka nowelistyki Pierwsze formy epickie pojawiły się w... Charakterystyka stronnictw politycznych w "Powrocie posła" Juliana Ursyna Niemcewicza. Julian Ursyn Niemcewicz polityk, poseł na sejm, znany... Pozytywizm w Polsce Pozytywizm w literaturze polskiej to nurt literacki,... Program polityczny Andrzeja Frycza Modrzewskiego Andrzej Frycz Modrzewski herbu Jastrzębiec, Andreas... Werteryzm jako charakterystyczny zespół cech osobowościowych bohatera romantycznego. 1) Werteryzm jako postawa bohatera romantycznego wyrasta...